فرو بردن اخلاط سر و سینه هنگام روزه

مطابق با فتوای جدید آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدّظله‌العالی)

پرسش:

حکم فروبردن اخلاط سر و سینه در صورتی که وارد فضای دهان شود در حال روزه چیست؟

فتوای جدید:
مبطل روزه نیست؛ امّا احتیاط مناسب است.

توضیح:
اگر روزه‌دار عمداً و آگاهانه چیزی بخورد یا بیاشامد، روزه او باطل می‌شود، خواه از خوراکی‌ها و آشامیدنی‌های معمول باشد یا غیرخوراکی؛ مانند خاک، کاغذ، پارچه و امثال آن، و خواه زیاد باشد یا کم، مانند قطره‌های کوچک آب یا خرده کوچکی از نان؛ امّا اگر سهواً چیزی بخورد یا بیاشامد، روزه‌اش باطل نمی‌شود، خواه روزه واجب باشد یا مستحب.
و در اینکه فرو بردن اخلاط سر و سینه، آیا مصداق خوردن و آشامیدن است یا خیر، میان فقهاء معظّم تقلید، محل اختلاف است که معظّمٌ‌له قائل بر این هستند که مصداق خوردن و آشامیدن نیست و لذا روزه را باطل نمی‌کند.

——————————————————————

چند نکته:

۱) حضرت آقا (مدّظله‌العالی) با التفات به مسأله۸۲۲ رساله نماز و روزه (که در آن احتیاط واجب آمده) این فتوی را بیان نمودند.

۲) طبق حکم، این عمل – ولو عمدی – باعث ابطال روزه نمی‌شود، امّا رعایت احتیاط در آن توصیه شده است.

۳) احتیاطی که در پاسخ بیان فرمودند (امّا احتیاط مناسب است.)، احتیاط مستحب است.

۴) چنانچه اخلاط، وارد فضای دهان نشود و فقط داخل حلق باشد، فروبردن آن به طریق اولی، هیچ اشکالی ندارد.

۵) چنانچه مکلّف این اخلاط یا حتی آب دهان را از فضای دهان خارج کند و سپس وارد فضای دهان کرده و – بدون استهلاک – فرو بدهد، این عمل مبطل روزه است.

۶) بین اخلاط سر و اخلاط سینه، فرقی نیست و حکم یکی است.

۷) در حال نماز حکم همین است.
لذا فرد چه روزه باشد چه نباشد، چه در حال نماز باشد چه نباشد، حکم همان است که بیان شد.

۸) جمعی از فقهاء قائل به حرمت خوردن اخلاط سر و سینه – چه در حال روزه و چه غیر روزه- شده‌اند، چون آن را جزء خبائث بر شمرده‌اند، لذا اگر مکلّف در حال روزه این اخلاط را که وارد فضای دهان شده، عمداً قورت دهد، علاوه بر حرمت و بطلان روزه و امساک، قائل به کفاره جمع می‌شوند.
ولکن حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدّظله‌العالی)، این نظر را قبول نداشته و می‌فرمایند:
فرو بردن خلط سر و سینه که در دهان آمده، حرام نیست. (چه در حال روزه و چه غیر آن)؛ ولی خوردن سرگین و آب دماغ – چه در حال روزه و چه غیر آن – حرام است. همچنین سایر مواردی که طبع نوع انسان از چیزی نفرت داشته باشد خوردن آن بنا بر احتیاط جائز نیست.
و اگر مکلّف عمداً در حال روزه بخورد، علاوه بر حرمت، قضا و امساک، کفاره مخیّره بر عهده‌ی او واجب می‌شود. (فتوا یا احتیاط واجب بر حسب اختلاف موارد)
البته اگر پاک باشد و با چیز دیگری مخلوط شود که عرفاً مستهلک شده باشد، اشکال ندارد.