حکم خوردن داروهای دارای الکل

پرسش:

مدتی است متوجه شده‌ام که بسیاری از شربت‌های دارویی خوراکی حتی شربت‌های معمولی برای سرماخوردگی و گلودرد حاوی الکل ethanol (اتانول یا الکل اتیلیک یعنی ماده اصلی مست‌کننده مشروبات الکلی) هستند. این مطلب و مقدار اتانول در روی شیشه این داروها مثل expectorant (اکسپکتورانت)، Theophylline G (تئوفیلین یا تئوکال جی)، Diphenhydramine (دیفن هیدرامین)، dextromethorphan (دکسترومتورفان)، Bromhexine (برم هگزین) و… درج شده است. حکم شرعی این داروها از لحاظ مصرف و خوردن چیست؟

پاسخ:

حضرت امام خمینی (رحمهالله‌علیه):

اگر معلوم است که در آن الکل حرام هست، تجویز و مصرف آن جایز نیست، مگر در مورد ضرورت و انحصار علاج به آن؛ ولی در صورت شک مانع ندارد و تحقیق زیاد لازم نیست. (۱)

مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (حفظه‌الله تعالی):

اگر معلوم نیست که الکل اتانول از اقسام مشروبات مست‌کننده است، اشکال ندارد. اما اگر می‌دانید که مشروب مست‌کننده است، جائز نیست مگر در مواردی که به تشخیص پزشک متخصص و امین، درمان منحصر به آن باشد که در این صورت فقط در حد ضرورت جائز است. (۲)

حضرت آیت‌الله‌العظمی سیستانی (حفظه‌الله تعالی):

خوردن و آشامیدن خوراکی­ها، آشامیدنی­ها و داروهایی که حاوی مقدار اندکی الکل مست‌کننده است، طوری که عرفاً از بین رفته و مستهلک (۳) محسوب می­ شود، چنانچه نجس بودن الکل آن ثابت نباشد، اشکال ندارد.

شایان‌ذکر است، منظور از استهلاک، معدوم شدن عرفی آن از نظر کمّی و کیفی است؛ به این صورت که الکل به‌کاررفته در خوردنی یا آشامیدنی، عرفاً از بین رفته به‌حساب آید، هرچند به‌دقت علمی ذرّات یا مولکول­های آن موجود باشد؛ بنابراین، در تحقّق استهلاک، علاوه بر کمی مقدار الکل به‌کاررفته در اشیای مذکور، شرط است که آثار الکل در آنها محسوس نباشد، وگرنه انحلال مذکور، استهلاک محسوب نمی­ شود. (۴)

حضرت آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی (حفظه‌الله تعالی):

باتوجه‌به این که اینها در اصل مسکر نیستند و بعد از آمیختن با داروها در آن مستهلک می‌شوند خوردن این گونه شربت‌ها اشکال ندارد. (۵)

منابع:

(۱) استفتاءات ۳جلدی حضرت امام خمینی (رحمه الله)، ج۳، ص۵۱۳ ـ استفتائات ۱۰ جلدی امام خمینی (رحمه الله)، ج۱، ص۳۶۱ و ۳۶۲، س۸۱۰ و ۸۱۲ و ۸۱۳

(۲) اجوبه الاستفتائات، ص۷۹ و ۸۰، س۳۰۶ و ۳۱۰ ـ استفتاء از مقام معظم رهبری، سؤال شماره ۱۴۲۶۳۲۸

(۳) چنانچه مثلاً 2% یا کمتر باشد، مستهلک محسوب می شود.

(۴) الفقه للمغتربین، الباب الاول: فقه العبادات، الفصل الثالث: الطهاره و النجاسه، ص۵۸، م۳۹ ـ همان، الباب الثانی: فقه المعاملات، الفصل الاول: المأکولات و المشروبات، ص۱۰۸، م۱۸۷ ـ توضیح‌المسائل جامع، ج۲، ص۵۸۳، م۱۳۹۶ ـ سایت کلیشه (سایت اختصاصی آیت‌الله سیستانی)، ویژه نمایندگان معظم‌له، بخش “اول” ـ همان، بخش “ایمیل های نجف” ـ همان، بخش “استفتائات نجف”، س۴۵۰۶۱

(۵) سایت رسمی آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی، بخش استفتائات، باب: حقوق، فصل: پزشکی، فصل ششم: احکام بیماران، عنوان: احکام طهارت و نجاست، الکل طبّى و صنعتی